جستجو
    جستجوی پيشرفته  
صفحه اصلی
 
  
 
 
کتاب صوتی آه بر اساس ترجمه نفس المهموم
 
 
 
 
 
فضیلت و اهمیت انفاق از نظر قرآن
12,912
 
 
Tahoor_invitation

یكی از عواملی كه اسلام و قرآن روی آن تأکید دارد و عمل به آن را برای زنده ماندن امت اسلامی، جوان نمودن و پیشرفت و ارتقاء دادن آن لازم و ضروری می دانند، انفاق است. دین اسلام اهمیت زیادی نیز برای آن قائل شده است و به این منظور آیات و روایات بسیاری در فضیلت و ترغیب به این عمل وارد گردیده است و از آنها استفاده می شود كه ای انسان! شما هر كدام مستقل نیستید، بلكه عضو یك جامعه می باشید. بنابراین باید منافع جامعه اسلامی را بر منافع و لذات شخصی مقدم بدارید و آگاه باشید كه سعادت حقیقی شما در اجرای این سیره است.

در قرآن مجید راجع به انفاق تاكیدات فراوان شده و برای منفقین پاداشهایی بزرگ و ماندگار تعیین گردیده است. انفاق به عنوان عمل صالحی است كه اگر مطابق دستور قرآن كریم انجام پذیرد، جامعه اسلامی را همیشه به عنوان سیمایی مطلوب برای امت خود قلمداد نموده و باعث درونی شدن هر چه بهتر فرهنگ و ارزشهای اقتصادی اسلام در نهاد افراد می گردد. همچنین اصل انفاق به عنوان یك ارزش دینی است كه اجتماع مورد نظر قرآن یعنی جامعه گرایش و ایمان اگاهانه و مسئولانه، جامعه اخلاص و عقیده به حقایق جهان هستی و جامعه قانون مدار و بشر دوستانه، آن را نردبانی برای تقرب به سرچشمه جمال و كمال و زیباترین جلوه های عشق یعنی خداوند متعال (جل و علا) می داند.

از نظر قرآن یکی از وظایف مهم افراد در جامعه اسلامی، دستگیری از نیازمندان و تهیدستان است. هر کس به اندازه امکانات و توانمندی خویش وظیفه دارد که خلاء های موجود در زندگانی افراد را جبران و کمبودهای آنان را پاسخگو باشد. همان‌گونه که خداوند نیازمند و فقیر را با فقر و نداری امتحان می‌کند، ثروتمندان را نیز این گونه می‌آزماید. کمک به افراد نیازمند اگر همراه با خلوص نیت و به خاطر رضای پروردگار باشد دارای تأثیرات بی‌شماری است. برخی از آثار آن در همین جهان مشاهده می‌شود و برخی از آثار آن در جهان دیگر، به عنوان پاداش های اخروی، ظاهر می‌گردد. به طور کلی در قرآن کریم درباره انفاق سفارشات بسیاری شده است و در راه این انفاق نیز رعایت اخلاص بسیار سفارش شده است.

خداوند در سوره بقره آیه 274 به ستایش کسانی پرداخته که در شب و روز و نهان و آشکار انفاق می کنند و برخی آن را «آیه انفاق» گفته اند «الذین ینفقون اموالهم بالیل والنهار سرا وعلانیه فلهم اجرهم عند ربهم ولاخوف علیهم و لاهم یحزنون؛ کسانی که دارایی های خود را در شب و روز، و نهان و آشکارا، انفاق می کنند، پاداش آنان نزد پروردگارشان برای آنان خواهد بود، و نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین می شوند».

این آیه در شأن امام علی علیه السلام نازل شد، چرا که از چهار درهم دارایی اش، درهمی را در شب، درهمی در روز، درهمی به نهان و درهمی راآشکارا انفاق کرد. البته نزول آیه در مورد خاص، مفهوم آن را محدود و شمول حکم را درباره دیگران نفی نمی کند. به گفته برخی از مفسران، انفاق کنندگان باید در انفاق خود هنگام روز یا شب، پنهان یا آشکار، جهات اخلاقی و اجتماعی را در نظر بگیرند. از آن جا که دلیلی برای اظهار انفاق به نیازمندان نیست، آن را پنهان سازند تا هم آبروی آنان حفظ شود و هم خلوص بیشتری در آن باشد و از آن جا که مصالح دیگری مانند تعظیم شعایر و تشویق دیگران در کار است و انفاق، جنبه شخصی ندارد تا هتک احترام کسی شود (مانند انفاق برای جهاد و بناهای خیر و امثال آن) و با اخلاص نیز منافات ندارد، آشکارا انفاق کند.

انفاق‌ از جمله‌ اعمالی‌ است‌ كه‌ جزو اخلاق‌ محسوب‌ می‌شود؛ اگر برای‌ خدا باشد و از روی‌ ریا و خودنمائی‌ نباشد و مستلزم‌ منّت‌ بر گیرنده‌ و آزار وی‌ نگردد و از اموال‌ پاك‌ و محبوب‌ بوده‌ باشد كه‌ در قرآن‌ داریم‌: « لَن‌ تَنَالُوا الْبرَّ حَتَّی‌ تُنفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَ مَا تُنفِقُوا مِن‌ شَیْءٍ فَإِنَّ اللَهَ بِهِ عَلِیمٌ؛ شما به‌ خوبی‌ و نیكی‌ أبداً نمی رسید مگر آنكه‌ از آنچه‌ را كه‌ دوست‌ دارید انفاق‌ كنید. و هر چیزی‌ را به‌ هركیفیّتی‌ انفاق‌ كنید، خداوند تحقیقاً بدان‌ مطّلع‌ است» (آل عمران/ 92). در این آیه هدف نهایی انفاق یعنی عدم دلبستگی به علاقه مندی ها را بیان می کند. قرآن در پاسخ كسانى كه گفتند چه چیزى را انفاق كنند، همه نوع انفاق را مشخص ساخته و هم كسانى كه باید از این انفاق بهره‏مند گردند را بیان نموده‏اند. در نوع انفاق كلمه "خیر" را آورده كه شامل هر نوع عمل، گفتار، كردار، و... كه مقید به حال منفق علیه باشد را مى شود، اعم از انفاق معنوى و انفاق مادى.

مراد از این آیه انفاق مالى است كه مورد محبت و رغبت انسانى است. از اینكه "انفاق" علّت وصول و رسیدن به "بّر" و نیكویى قرار داده شده، فهمیده مى شود كه به  خصوص، این جزء عنایت و اهتمام بیشترى داده شده است، زیرا آدمى مالى را كه خود تحصیل كرده و جمع نموده، آن را مانند جزء وجودى خود مى پندارد، و به قدرى تعلّق قلبى به او دارد، كه جدا شدن و مفقود شدن آن را جدا شدن جزئى از حیات و زندگى اش مى شمرد. بر خلاف سایر عبادات و اعمال، كه در نبودن آنها چندان فقدان و زوالى در ناحیه خود حس نمى كند و در آیه 261 سوره بقره می فرماید: «مَّثَلُ الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَلَهُمْ فى سبِیلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَت سبْعَ سنَابِلَ فى كلِّ سنبُلَةٍ مِّائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ یُضعِف لِمَن یَشاءُ وَ اللَّهُ وَسِعٌ عَلِیمٌ؛ كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى كنند، همانند بذرى هستند كه هفت خوشه برویاند، كه در هر خوشه، یكصد دانه باشد، و خداوند آن را براى هر كس بخواهد (و شایستگى داشته باشد)، دو یا چند برابر مى كند، و خدا (از نظر قدرت و رحمت) وسیع، و (به همه چیز) داناست» (بقره ، 261).

در این آیه بیان می کند که انفاق مایه رشد آدمى است! مساله انفاق یكى از مهم ترین مسائلى است كه اسلام روى آن تاكید دارد و قرآن مجید تاكید فراوان روى آن نموده است، كه آیه فوق نخستین آیه از یك مجموعه آیات است كه در سوره بقره پیرامون انفاق سخن مى گوید و شاید ذكر آنها پشت سر آیات مربوط به معاد از این نظر باشد كه یكى از مهمترین اسباب نجات در قیامت، انفاق و بخشش در راه خدا است. بعضى نیز گفته اند: این آیات پیوندى دارد با آیات جهاد، و انفاق در راه جهاد كه قبل از آیات مربوط به معاد و توحید، در همین سوره آمده بود. نخست مى فرماید: مثل كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى كنند همانند بذرى است كه هفت خوشه برویاند و در هر خوشه اى یكصد دانه باشد كه مجموعا از یك دانه هفتصد دانه برمى خیزد. تازه پاداش آنها منحصر به این نیست، بلكه خداوند آن را براى هر كس بخواهد (و شایستگى در آنها و انفاق آنها را از نظر نیت و اخلاص و كیفیت و كمیت ببیند) دو یا چند برابر مى كند. و این همه پاداش از سوى خدا عجیب نیست چرا كه او (از نظر رحمت و قدرت ) وسیع و از همه چیز آگاه است.

نكته قابل توجه اینكه در این آیه كسانى كه در راه خدا انفاق مى كنند به دانه پر بركتى كه در زمین مستعدى افشانده شود تشبیه شده اند در حالى كه قاعدتا باید عمل آنها تشبیه به این دانه شود، نه خود اینها. تشبیه افراد انفاق كننده به دانه هاى پر بركت تشبیه جالب و عمیقى است گویا قرآن مى خواهد بگوید: عمل هر انسانى پرتوى از وجود او است، و هر قدر عمل گسترش یابد، وجود انسان در حقیقت توسعه یافته است. شبیه این معنى در آیه 265 همین سوره آمده است.

انفاق مهمترین طریق حل مشكل فاصله طبقاتى
با دقت در آیات قرآن مجید آشكار مى شود كه یكى از اهداف اسلام این است كه اختلافات غیر عادلانهاى كه در اثر بیعدالتیهاى اجتماعى در میان طبقه غنى و ضعیف پیدا مى شود از بین برود و سطح زندگى كسانى كه نمیتوانند نیازمندیهاى زندگیشان را بدون كمك دیگران رفع كنند بالا بیاید و حداقل لوازم زندگى را داشته باشند. اسلام براى رسیدن به این هدف برنامه وسیعى در نظر گرفته است - تحریم رباخوارى بطور مطلق، و وجوب پرداخت مالیاتهاى اسلامى از قبیل زكات و خمس و صدقات و مانند آنها و تشویق به انفاق - وقف و قرض الحسنه و كمكهاى مختلف مالى قسمتى از این برنامه را تشكیل مى دهد و از همه مهمتر زنده كردن روح ایمان و برادرى انسانى در میان مسلمانان است و در آیه 262 سوره بقره می فرماید: «الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَلَهُمْ فى سبِیلِ اللَّهِ ثُمَّ لا یُتْبِعُونَ مَا أَنفَقُوا مَنًّا وَ لا أَذًى لَّهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ؛ كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى كنند، سپس به دنبال انفاقى كه كرده اند، منت نمیگذارند و آزارى نمیرسانند، پاداش آنها نزد پروردگارشان (محفوظ) است، و نه ترسى دارند، و نه غمگین مى شوند (بقره/262).

چه انفاقى با ارزش است؟
در آیه قبل اهمیت انفاق در راه خدا به طور كلى بیان شد، ولى در آیه مورد بحث بعضى از شرائط آن ذكر مى شود. مى فرماید: كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى كنند سپس به دنبال انفاقى كه كرده اند منت نمیگذارند و آزارى نمیرسانند پاداش آنها، نزد پروردگارشان است. علاوه بر این نه ترسى بر آنها است و نه غمگین مى شوند. از این آیه به خوبى استفاده مى شود كه انفاق در راه خدا در صورتى در پیشگاه پروردگار مورد قبول واقع مى شود كه به دنبال آن منت و چیزى كه موجب آزار و رنجش نیازمندان است نباشد. بنابراین كسانى كه در راه خداوند بذل مال مى كنند ولى به دنبال آن منت میگذارند یا كارى كه موجب آزار و رنجش است مى كنند در حقیقت با این عمل ناپسند اجر و پاداش خود را از بین مى برند. آنچه در این آیه بیشتر جلب توجه مى كند این است كه قرآن در واقع سرمایه زندگى انسان را منحصر به سرمایه هاى مادى نمى داند، بلكه سرمایه هاى روانى و اجتماعى را نیز به حساب آورده است. كسى كه چیزى به دیگرى مى دهد و منتى بر او میگذارد و یا با آزار خود او را شكسته دل مى سازد، در حقیقت چیزى به او نداده است زیرا اگر سرمایه هایی  به او داده سرمایهاى هم از او گرفته است و چه بسا آن تحقیرها و شكستهاى روحى به مراتب بیش از مالى باشد كه به او بخشیده است.

بنابراین اگر چنین اشخاصى اجر و پاداش نداشته باشند كاملا طبیعى و عادلانه خواهد بود بلكه مى توان گفت چنین افراد در بسیارى از موارد بدهكارند نه طلبكار زیرا آبروى انسان به مراتب برتر و بالاتر از ثروت و مال است. بنابراین معنى آیه چنین مى شود كسانى كه انفاق مى كنند و بعدا منتى نمیگذارند و آزارى نمیرسانند پاداش آنها نزد پروردگار محفوظ است. و این خود میرساند كه منظور قرآن تنها این نیست كه پرداخت انفاق مؤدبانه و محترمانه و خالى از منت باشد بلكه در زمانهاى بعد نیز نباید با یادآورى آن منتى بر گیرنده انفاق گذارده شود، و این نهایت دقت اسلام را در خدمات خالص انسانى مى رساند. باید توجه داشت كه منت و آزارى كه موجب عدم قبول انفاق مى شود اختصاص به مستمندان ندارد بلكه در كارهاى عمومى و اجتماعى از قبیل جهاد در راه خدا و كارهاى عام المنفعه كه احتیاج به بذل مال دارد نیز رعایت این موضع لازم است. جمله (لهم اجرهم عند ربهم ) به انفاق كنندگان اطمینان مى دهد كه پاداششان نزد پروردگار محفوظ است تا با اطمینان خاطر در این راه گام بردارند زیرا چیزى كه نزد خدا است نه خطر نابودى دارد و نه نقصان، بلكه تعبیر (ربهم ) (پروردگارشان ) ممكن است اشاره به این باشد كه خداوند آنها را پرورش مى دهد و بر آن مى افزاید.

جمله (و لا خوف علیهم و لا هم یحزنون ) اشاره به این است كه آنها هیچ نوع نگرانى نخواهند داشت، زیرا خوف، همانگونه كه در سابق هم اشاره شد نسبت به امور آینده است، و حزن و اندوه، نسبت به امور گذشته، بنابراین با توجه به اینكه پاداش انفاق كنندگان در پیشگاه خدا محفوظ است، نه از آینده خود در رستاخیز ترسى دارند و نه از آنچه در راه خدا بخشیده اند، اندوهى به دل راه مى دهند. بعضى نیز گفته اند آنها ترسى از فقر و كینه و بخل و مغبون شدن ندارند و نه غمى از آنچه انفاق كرده اند.

 
 
 
 

اعتدال در انفاق و مصرف از نظر آیات و روایات

اثرات انفاق در فرد و جامعه ازنظر قرآن

انگیزه های انفاق با توجه به آیات قرآن

شرایط انفاق در راه خدا

 
 
 
 
تفسير نمونه جلد 2 صفحه315 -320،
كتاب نورملكوت قرآن / آیت الله تهرانی / جلد چهارم / قسمت سوم
 
 
 
 
 
   
 
ادب و اخلاق > فضیلت های اخلاقی > انفاق
 
اصول عقاید > نبوت > ادیان الهی > اسلام > قرآن > معارف در قرآن > اخلاق در قرآن
 
 
 
 
 
 
تفسير نمونه جلد 2 صفحه315 -320،
كتاب نورملكوت قرآن / آیت الله تهرانی / جلد چهارم / قسمت سوم
 
باتشکر

سه شنبه 29 مرداد
سراج
 
جزاکم الله خیرا

پنجشنبه 16 خرداد
محسن
 
عالی بود عمرتان مستدام

شنبه 12 اسفند
 
خیلی طولانی بود ولی خوب بود..........

شنبه 28 بهمن
123
 
خیلللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللللی عالییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییییه

جمعه 28 بهمن
یه بنده خدا
   
 
 
 
کاربر گرامی، این بخش اختصاص دارد به نظر شما درباره موضوع مطرح شده، در صورتی که نیاز به سئوال یا بحث و گفتگو در رابطه با موضوع مربوطه را دارید، از طریق سایت کاربران (my.tahoor.com) اقدام نمایید.
 
 
   
 
 
 
طهور قرآن | دایره المعارف طهور | کتابخانه طهور | پادکست طهور | اعلام | کتاب شناسی | سایت ٥ روز | طهور فرانسه
 
کلیه حقوق متعلق است به موسسه فرهنگی جام طهور